Cách Đo Độ Đồng Tâm Chính Xác: Quy Trình Kỹ Thuật & Giải Pháp Gia Công Tối Ưu

Cập nhật lần cuối 13 Tháng 1, 2026 bởi Nguyễn Minh Triệu

Trong lĩnh vực công ty gia công cơ khí chính xác, kiểm soát sai số hình học là yếu tố then chốt định hình chất lượng sản phẩm. Một trong những thông số khắt khe nhất chính là độ đồng tâm. Việc nắm vững cách đo độ đồng tâm không chỉ giúp kỹ sư đảm bảo sự vận hành êm ái cho máy móc mà còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và loại bỏ phế phẩm.

Bài viết được cố vấn chuyên môn bởi đội ngũ kỹ sư tại Công ty TNHH Thương Mại Và Sản Xuất Minh Triệu – đơn vị hàng đầu về gia công cơ khí và tự động hóa.

1. Độ đồng tâm (Concentricity) là gì?

Theo tiêu chuẩn quốc tế như ISO 1101 và ASME Y14.5, độ đồng tâm là điều kiện mà tâm của tất cả các mặt cắt ngang trên một bề mặt xoay (như trục hoặc lỗ) phải nằm trong vùng dung sai hình trụ so với trục tham chiếu (trục chuẩn).

Ký hiệu kỹ thuật đặc trưng cho độ đồng tâm là $\odot$.

Phân biệt Độ đồng tâm và Độ đảo (Runout)

Nhiều kỹ thuật viên thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này, dẫn đến sai sót trong quá trình kiểm tra:

• Độ đồng tâm: Tập trung duy nhất vào vị trí tâm điểm của các thiết diện. Đây là phép đo đòi hỏi thiết bị cao cấp như máy CMM để xác định tọa độ tâm thực tế.
• Độ đảo (Total Runout): Là thông số bao hàm cả sai số về độ tròn và độ đồng tâm. Trong thực tế sản xuất, độ đảo thường được dùng để đánh giá nhanh độ đồng tâm vì quy trình thực hiện đơn giản hơn với đồng hồ so.

2. Tại sao độ đồng tâm lại quan trọng trong sản xuất?

Tại nhà máy Minh Triệu (KCN Lai Xá), chúng tôi luôn đặt tiêu chuẩn độ đồng tâm lên hàng đầu vì những giá trị thực tế sau:

• Cân bằng động: Các chi tiết quay tốc độ cao như trục motor hay cánh quạt nếu mất tính đồng tâm sẽ gây ra rung chấn mạnh, dẫn đến hư hỏng ổ bi và các bộ phận liên kết.
• Chính xác trong lắp ráp: Trong các hệ thống tự động hóa, sai lệch độ đồng tâm khiến các cơ cấu cam hoặc tay máy robot không thể khớp nối chính xác, gây kẹt hoặc lỗi vận hành.
• Tăng tuổi thọ máy móc: Đảm bảo độ đồng tâm giúp giảm ma sát không đồng đều, từ đó kéo dài chu kỳ bảo trì cho thiết bị.

3. Các phương pháp và dụng cụ đo độ đồng tâm phổ biến

Dưới đây là bảng so sánh các phương pháp đo lường đang được áp dụng phổ biến hiện nay:

Phương pháp	Thiết bị sử dụng	Độ chính xác	Ưu điểm
Thủ công	Đồng hồ so, Khối V	Trung bình	Chi phí thấp, thực hiện nhanh tại xưởng
Tự động	Máy CMM	Rất cao	Độ chính xác tuyệt đối, có báo cáo chi tiết
Quang học	Máy đo hình ảnh 2D/3D	Cao	Đo không tiếp xúc, phù hợp chi tiết nhỏ

4. Quy trình đo độ đồng tâm chi tiết

Phương pháp 1: Sử dụng Đồng hồ so (Dial Indicator)

Đây là cách tiếp cận phổ biến nhất tại các xưởng cơ khí nhờ tính tiện lợi:

1. Chuẩn bị: Vệ sinh sạch sẽ chi tiết cần đo và bề mặt khối V. Kiểm tra độ ổn định của đế từ gắn đồng hồ so.
2. Thiết lập: Đặt phần thân trục chuẩn lên khối V. Gá đồng hồ so sao cho đầu đo tiếp xúc vuông góc với bề mặt cần kiểm tra.
3. Thực hiện: Xoay chi tiết chậm rãi một vòng $360^{\circ}$. Quan sát và ghi lại giá trị lớn nhất và nhỏ nhất hiển thị trên mặt đồng hồ.
4. Xác định kết quả: Giá trị tổng chỉ thị (TIR) được tính bằng hiệu số giữa trị số lớn nhất và nhỏ nhất. Độ lệch tâm thường được ước tính bằng một nửa giá trị TIR này.

Phương pháp 2: Sử dụng máy đo tọa độ (CMM)

Tại Minh Triệu, chúng tôi ưu tiên sử dụng máy CMM cho các chi tiết có yêu cầu kỹ thuật phức tạp:

1. Máy sẽ quét các điểm trên mặt trụ chuẩn để thiết lập một trục tọa độ ảo trong không gian.
2. Tiếp tục quét các mặt cắt trên phần trụ cần kiểm tra.
3. Phần mềm chuyên dụng sẽ tự động tính toán sự sai lệch giữa tâm thực tế của chi tiết so với trục chuẩn ban đầu.

5. Những sai sót thường gặp khi kiểm tra độ đồng tâm

Để đảm bảo kết quả đo đạc chính xác, kỹ sư Minh Triệu chia sẻ 3 lưu ý quan trọng:

• Sai số hình học: Do đặt đầu đo của đồng hồ so không hoàn toàn vuông góc với bề mặt chi tiết, dẫn đến kết quả ghi nhận bị sai lệch.
• Yếu tố nhiệt độ: Kim loại có đặc tính giãn nở nhiệt. Phép đo nên được thực hiện trong môi trường tiêu chuẩn với nhiệt độ khoảng $20 \pm 2^{\circ}C$.
• Độ nhám bề mặt: Nếu bề mặt gia công quá thô, đầu đo sẽ bị nhảy liên tục, khiến việc xác định các trị số cực đại và cực tiểu thiếu chính xác.

6. Giải đáp các thắc mắc thường gặp (FAQ)

Câu hỏi: Có thể dùng thước cặp để đo độ đồng tâm không? Trả lời: Không. Thước cặp chỉ dùng để đo kích thước đường kính hoặc chiều dài, không có khả năng xác định vị trí tương đối của tâm so với một trục tham chiếu khác.

Câu hỏi: Độ đồng tâm và độ đồng trục có khác nhau không? Trả lời: Về bản chất kỹ thuật chúng khá tương đồng. Tuy nhiên, độ đồng tâm thường dùng để đánh giá trên từng mặt cắt phẳng (2D), trong khi độ đồng trục xét trên toàn bộ chiều dài của hình trụ trong không gian (3D).

7. Minh Triệu – Chuyên gia Gia công & Giải pháp Tự động hóa

Nếu quý khách đang tìm kiếm một đơn vị có khả năng kiểm soát độ đồng tâm khắt khe hoặc dịch vụ gia công cơ khí chính xác theo yêu cầu, Minh Triệu chính là đối tác tin cậy hàng đầu.

Thế mạnh của chúng tôi:

• Hệ thống máy CNC và máy mài hiện đại, đạt độ chính xác cực cao.
• Quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt với thiết bị đo chuẩn phòng Lab.
• Tư vấn giải pháp tự động hóa giúp nâng cao hiệu suất vận hành cho nhà máy.

LIÊN HỆ NGAY ĐỂ NHẬN TƯ VẤN KỸ THUẬT MIỄN PHÍ:

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT MINH TRIỆU

• Hotline / Whatsapp / Line: +84 886 151 688
• Email: business@minhtrieu.vn
• Nhà máy: Số 3, lô 5, KCN Lai Xá, Kim Chung, Hoài Đức, Hà Nội.
• Văn phòng: 52/346 Thiên Lôi, Vĩnh Niệm, Lê Chân, Hải Phòng.

Minh Triệu – Chính xác trong từng chi tiết, bền vững trong mọi giải pháp.